1.    Samenvatting

De Grote Moedergodin was heel populair in vele culturen uit de oudheid. Het is haar taak nieuw leven (mens, dier en plant) geboren te doen worden, waarvan zij uiteindelijk de bron is en de regenererende kracht. Als bron van planten belichaamt ze de Aarde.

Ze is vaak vergezeld van een jonge mannelijke god wiens taak het is het vegetatieve leven opnieuw te wekken in de jaarlijkse cyclus der seizoenen. Hiervoor sterft hij vaak in de herfst en verrijst hij in de lente.

Dit concept vinden we terug in Moeder Maria, moeder van de jonge God Christus, die sterft en verrijst.

De oude heidense godsdiensten van het Midden-Oosten, Nabije-Oosten en Egypte deelden gemeenschappelijke concepten. Door opeenvolgende veroveringen en uitwisselingen versmolten goden met gelijkaardige functies. Er was een graduele overgang naar geloof in slechts één god. Uit de wortels van deze oude heidense godsdiensten ontwikkelden zich tenslotte drie van de belangrijkste wereldgodsdiensten: Jodendom, Christendom en Islam.

2.    Een beeldje opgegraven in Kültepe, Turkije

Laten we eens uitgaan van een beeldje opgegraven in Kültepe, Turkije.

Om de betekenis van het beeldje te bepalen, kunnen we vertrekken van de informatie die reeds voorhanden is:

• Nude female statuette. Karum Kanesh (Kültepe) 1850 – 1750 BC (Before Christ).
• Beeldje in ivoor, 9,3 cm groot, pre-Hettieten, 18de eeuw vóór Christus, komt uit Assyrische handelskolonie in Anatolië, opgegraven in Kültepe.

Beide beschrijvingen zijn in overeenstemming met elkaar. Laten we, voor een beter begrip, een kijkje nemen in de geschiedenis.

3.    Geschiedenis van Anatolië tijdens de Midden-Bronstijd

Anatolië is het Aziatische deel van het huidige Turkije. Tijdens de Midden-Bronstijd (2000 – 1700 vòòr Christus) ontwikkelden de handelaars van de stadstaat Assur, in Mesopotamië, aan de Tigris rivier, intense handelsrelaties met de steden van centraal Anatolië (Cappadocië). Ze installeerden er een uitgebreid netwerk van handelskolonies (= karums) waarvan het administratief centrum de karum van de stad Kanesh was. Kanesh (Nesa) bevindt zich op de heuvel van Kültepe, dicht bij het huidige Kayseri.

Tijdens de Midden-Bronstijd werd centraal Anatolië voornamelijk bewoond door drie volkeren: de Hattiërs, de Hoerriten en de Assyrische handelaars. Ze waren politiek gestructureerd in kleine, onafhankelijke stadskoninkrijken. Door zijn ligging tussen Europa en Azië is Anatolië steeds een kruispunt van volkeren en culturen geweest. Er wordt aangenomen dat, gedurende de Midden-Bronstijd, de Luwieten, Palaïten en Hettieten, volkeren die aan elkaar verwante Indo-Europese talen spraken, in verschillende golven migreerden naar Anatolië, om pas vanaf 1700 vòòr Christus (begin Late Bronstijd) een overheersende politieke rol te spelen.

In de Bronstijd was brons het belangrijkste metaal voor de vervaardiging van wapens en werktuigen. Brons is een legering van koper en tin. Anatolië is rijk aan kopermijnen. Het tin diende ingevoerd te worden.

4.    Geschiedenis van Mesopotamië tijdens de Midden-Bronstijd

Mesopotamië is het vruchtbare gebied van de rivieren de Euphraat en de Tigris en hun zijrivieren. Het komt ruwweg overeen met het huidige Irak en een deel van Syrië. Tijdens de Bronstijd kende Mesopotamië verschillende bloeiende beschavingen: de Akkadische, Neo-Sumerische, Oud-Babylonische en Oud-Assyrische beschavingen.

In Kültepe (Anatolië) hebben de archeologen in de 19de en 20ste eeuw een grote hoeveelheid kleitabletten met spijkerschrift gevonden, die momenteel de belangrijkste informatiebron zijn over het Oud-Assyrische rijk (1960 – 1400 vóór Christus). De taal is Oud-Assyrisch, een dialect van het Akkadisch.

‘Karum’ is een Akkadisch woord en betekent letterlijk ‘kade’, een commercieel centrum in een haven. Een karum bestaat uit enkele grote huizen, opslagplaatsen en ruimtes die kunnen afgesloten worden voor archief of koopwaar. De Kültepe teksten spreken over een 20tal verschillende karums, maar de meeste ervan zijn nog niet gelocaliseerd.

5.    Ishtar – Inanna

Aangezien het beeldje gevonden is in de karum van Kanesh, gaat het waarschijnlijk om een Oud-Assyrisch beeldje. De afbeelding zelf bezorgt ons verdere aanwijzingen: een naakte, glimlachende vrouw houdt haar borsten vast en het geslachtsdeel is sterk geaccentueerd. Ze draagt een uitgebreide haartooi of hoofddeksel. Dit alles wijst erop dat de betekenis dient gezocht in sexuele aantrekking en/of vruchtbaarheid.

De Assyiërs aanbaden vele goden. Eén van de belangrijkste Assyrische & Babylonische goden was de godin Ishtar (of Inanna bij de Soemeriërs). Ishtar-Inanna heeft twee kanten: liefdes- en moedergodin, en krijgsgodin.

• Als liefdes- en moedergodin is ze de bron van alle voortbrengende krachten in de natuur en de mens. Ze staat in voor de vruchtbaarheid van mensen, dieren en gewassen, en voor de lichamelijke liefde. Ze is goedgunstig maar ook grillig. Ze trekt mannen aan, en laat hen nadien vaak in de steek.
• Als krijgsgodin is ze dapper en schenkt ze de overwinning in de strijd. Ze kan echter ook wreed en wraakzuchtig zijn.

Haar symbooldier is de leeuw, haar wapen de boog, haar kleur purperachtig wit, en haar hemellichaam de ochtend- en avond’ster’ Venus. Ze manifesteert zich in het metaal koper en ook in de mooiste bloemen op het veld.

Ishtar (Inanna) wordt soms de dochter van de maangod Sin (Nanna of Entsoe) genoemd. Aangezien de maan-maand gewoonlijk 30 dagen duurt, is Sin’s heilige getal 30. Als dochter van Sin, krijgt Ishtar 15 als heilig getal toebedeeld.

Aan haar cultus was sacrale prostitutie verbonden. De koningen noemden zich gaarne haar minnaar. Men zou hieruit kunnen besluiten tot een heilige huwelijksritus als grondslag voor welzijn en vruchtbaarheid van het land. Dit kadert volledig in de opdracht van de Assyrische en Soemerische koningen. De koning is de vertegenwoordiger van de Goden op Aarde. Hij vertegenwoordigt ook zijn volk bij de Goden. Volgens de Assyrische en Soemerische scheppingsverhalen, hebben de Goden de mensen geschapen om hen te dienen en de hen toekomende cultusdienst te onderhouden. Het leven komt van de Goden, die het zowel geven als terugnemen. Een lang leven is de beloning voor vroomheid, een vroege dood de straf voor zonde. Slechts de Goden bezitten het eeuwig leven, het lot van de mens is de dood.

In gebeden en klaagpsalmen die aan Ishtar-Inanna als de genadige en barmhartige worden gericht, bespeurt men een innig religieus gevoel dat niet achterstaat bij dat in de bijbelse psalmen.

Er bestaan vele Assyrische afbeeldingen van Ishtar-Inanna, in klei, steen, metaal of ivoor. Ofwel is ze naakt ofwel is ze gekleed. De naakte afbeelding waarbij ze haar borsten vasthoudt is zeer populair.

6.    Mythologie

Ishtar-Inanna treedt op in verschillende Soemerische en Assyrische hymnes en mythes.

Ishtar (Inanna) was een weldoenster voor de mensheid. In de Hemel ontfutselt ze de “Me” van Ea (Enki), god van zoetwater, wijsheid, vakmanschap en kunst.

De “Me” waren universele verordeningen van goddelijk gezag. Ze bevatten toverspreuken die kunst, ambachten en beschaving verspreiden.

Ishtar (Inanna) zeilt ermee in de Hemelboot over de onmetelijke afstanden van de zoetwaterafgrond en sticht haar heilige stad op Aarde, Erech (Uruk). Daar beschaaft ze de mensen en luidt ze een tijdperk in van vrede en overvloed.

Ishtar (Inanna) heeft twee rivaliserende minnaars, Enkiddu (vergelijk met Enki), vriend van de held Gilgamesh, en Tamuz (Dumuzi), een herder. Uiteindelijk kiest ze voor Tamuz (Dumuzi). Ze geeft hem de macht over de vruchtbaarheid van gewassen en dieren. Hierdoor wordt Tamuz (Dumuzi) god van landbouw en veeteelt.

In ‘De Verloving van Inanna en Dumuzi’ is ze zowel een verlegen maagd als een zinnelijke minnares. Haar koppeling met Dumuzi is één van de meest erotische en passionele passages uit de literatuur. Het huwelijk is er een van lichaam en geest, en Inanna’s passie en verwachtingen verenigen haar met alle vrouwen in de wereld. Na hun vrijpartij, wanneer Dumuzi zijn vrijheid vraagt, is Inanna’s pikante jammerklacht “Waarom was je verleiding zo zoet…”

In de mythe ‘Inanna’s afdaling in de Onderwereld’, gaat Inanna, als Koningin van Hemel en Aarde, een uitdaging aan met zichzelf. In haar streven naar meer te leren en te weten over de dood, de uiteindelijke lotsbestemming van haar menselijke onderdanen, wenst ze haar zuster en rivale Ereshkigal te bezoeken die de Onderwereld regeert. Hiervoor dient Inanna 7 poorten te doorlopen en telkens een kledingstuk prijs te geven. Na de 7de poort staat ze naakt en kwetsbaar voor Ereshkigal, die haar aan een haak hangt zodat ze sterft.

De dood van de vruchtbaarheidsgodin brengt ook alle leven op Aarde in het gedrang. De andere Goden besluiten daarom Inanna te redden. Enki creëert twee sexloze schepsels, de Galla, die hij naar de Onderwereld stuurt. Ereshkigal ziet af van barensweeën hoewel ze onvruchtbaar is. De Galla jammeren uit sympathie met haar en voor de eerste maal in haar leven, voelt Ereshkigal verbondenheid. Als beloning voor hun medeleven, mogen de Galla van Ereshkigal het lichaam van Inanna met zich meenemen. De Galla reanimeren Inanna met de Levensadem en het Levenswater.

Inanna’s plaats in de Onderwereld dient wel ingenomen te worden door iemand anders. Ze kiest hiervoor haar echtgenoot Dumuzi, aangezien die haar dood niet betreurd had en integendeel meer macht naar zich toe gehaald had tijdens haar afwezigheid. Dumuzi’s zuster Geshtinanna is bereid om, uit liefde voor haar broer, zijn plaats in de Onderwereld in te nemen gedurende de helft van ieder jaar, zodat Dumuzi jaarlijks in de lente kan terugkeren naar zijn Koningin Inanna. Deze zes-maandelijkse cyclus verzekert dat het land zijn vruchtbaarheid behoudt en jaarlijks hernieuwt.

Het bezoek van Ishtar-Inanna aan Ereshkigal kan gezien worden als de ontmoeting tussen de schepster en de vernietigster – de lichtende en de donkere kant van de Godin. Voor een moderne vrouw is Ishtar-Inanna een krachtig rolmodel. Ze heeft inderdaad alles: ze is Godin, beschermster, sensueel, gewiekste politica, intelligent, mooi en sterk. Ze is zich bewust van haar positie in de wereld en haar grote verantwoordelijkheid.

In een andere versie van ‘Inanna’s afdaling in de Onderwereld’, zendt Inanna haar geliefde Dumuzi naar zijn dood in de Onderwereld wanneer hij poogt te regeren zonder haar. Later pas daalt Inanna af naar de Onderwereld om Dumuzi te redden. Ze sluit een compromis waarbij Dumuzi 6 maanden van het jaar bij haar op Aarde kan vertoeven en de andere 6 maanden van het jaar in de Onderwereld dient te verblijven.

We hebben hier te maken met één van de belangrijkste heidense mythes: de zoektocht van de Godin van de Aarde naar haar verloren (of dode) kind of geliefde (bij de Egyptenaren: Isis en Osiris; bij de Mesopotamiërs: Ishtar (Inanna) en Tamuz (Dumuzi); bij de Grieken: Demeter en Persefone). Deze mythe staat symbool voor de jaarlijkse cyclus van het afsterven en weder verschijnen van de vegetatie.

Het ‘Gilgamesh Epos’ maakt nu en dan toespelingen op Ishtar-Innana’s liefdesavonturen. Ze probeert de held Gilgamesh te verleiden maar die houdt de boot af door te verwijzen naar de lotgevallen van haar vorige veroveringen. Daarop zendt de afgewezen Godin de Hemelstier naar de Aarde om Gilgamesh’s stad Erech te terroriseren.

7.    Cultus & magie

De Assyriërs en de Soemeriërs vierden en bekrachtigden de jaarlijkse vernieuwing van de vruchtbaarheid van mensen, dieren en gewassen waarschijnlijk met groots opgezette cultusdrama’s. In zo’n cultusdrama vormt de ritus (de handeling) met de mythe (het gesproken woord) een eenheid. Het verrijzen van de vegetatiegod Tamuz (Dumuzi) werd in de lente veraanschouwelijkt, mogelijks vergezeld van rituele dansen en muziek. Dansen en muziek werden deels ter ere en ten pleziere van de God, deels tot stichting van de deelnemers en tot versterking van het gemeenschapsgevoel uitgevoerd. De cultusdrama’s dienden de God gunstig te stemmen jegens de gemeenschap en gaven zo aan de mensen het gevoel een zekere controle te kunnen uitoefenen op de wispelturige natuurelementen.

Andere riten betreffende vruchtbaarheid bevatten handelingen van sympathetische magie, zoals het ontsteken van vuren (die de zon symboliseren) en het verspreiden van de geslachtsdelen van dieren over de velden, het vertonen van fallische symbolen, en rituële prostitutie.

Magie is het gebruik om de gang van de natuur te manipuleren en te controleren door beroep te doen op bovennatuurlijke middelen. Magie is gebaseerd op het geloof dat het universum bewoond wordt door onzichtbare krachten of geesten die alles doordringen. De controle over die bovennatuurlijke krachten geeft mensen de controle over de natuur. De magische uitwerking hangt af van het juiste gebruik van zowel de ritus (de handeling) als de bezweringsformule (het woord). De magie combineert vaak ook elementen uit religie en wetenschap (cfr de alchemie).

Anthropologen onderscheiden twee vormen van magie: de sympathetische magie en de contiguë magie.

• Sympathetische magie werkt volgens het principe dat soortgelijk aanleiding geeft tot soortgelijk. Bijvoorbeeld de Ojibwa van Noord Amerika maken een houten beeld van hun vijand en doorpinnen die. Letsel aan de pop zal letsel brengen aan de vijand.
• Contiguë magie werkt volgens het geloof dat zaken die in contact geweest zijn met elkaar, op elkaar zullen blijven inwerken na de beëindiging van het fysieke contact. De Aboriginals van Australië geloven dat ze een man kreupel kunnen maken door het plaatsen van scherpe stukken kwarts, glas, been of houtskool in zijn voetstappen.

Soms treden sympathetische en contiguë magie samen op. Bepaalde Afrikaanse stamleden zullen een afbeelding in klei maken rond afgeknipte nagels, haar of kledingstukken van hun vijand, en het afgewerkte beeld langzaam roosteren in vuur.

Niet alle magie heeft tot doel te kwetsen of te vernielen. Daarom maakt men een onderscheid tussen zwarte en witte magie. Witte magie is gekenmerkt door riten en bezweringsformules ontworpen om heilzame effecten op te leveren voor de gemeenschap (bv. de vruchtbaarheidsriten) of voor een individu, in het bijzonder wanneer een ziekte beschouwd wordt als veroorzaakt door kwade demonen of zwarte magie (cfr voodoo, hekserij).

Het ivoren beeldje van de Godin Ishtar-Inanna uit Kültepe kan, net zoals de vele andere gelijkaardige Soemerische en Assyrische beeldjes, twee doelen gediend hebben. Het kan gebruikt zijn in magische rituelen, of het kan aangewend zijn als votief offer, met betrekking tot vruchtbaarheid. In het laatste geval hoopt de schenker vruchtbaarheid te verkrijgen voor zichzelf, zijn gezin, zijn vee of zijn gewassen, ofwel dankt de schenker de Godin voor reeds gekregen vruchtbaarheid. Een dergelijk offer is volgens het principe ‘do ut des’ (Latijns voor ‘ik geef opdat gij geeft’).

8.    Wicca

In de 20ste eeuw is er een heropleving merkbaar van tovenarij, gekend als Wicca of neo-heidendom. Deze vorm van tovenarij heeft niets te maken met hekserij, en is integendeel gebaseerd op eerbied voor de natuur, de verering van een vruchtbaarheidsgodin, een mild hedonisme, en groepsmagie met als doel gezondmaking. Wicca verwerpt geloof in Satan als een product van Christelijke doctrine dat onverenigbaar is met heidendom.

De aanhang(st)ers van Wicca hebben rituelen en aanroepingen ontwikkeld die Ishtar-Inanna’s afdaling in de Onderwereld nabootsen. Ze hopen zo, evenals Ishtar-Inanna, meer te leren over de krachten van leven, medeleven, opoffering en dood. Hun persoonlijke groei, lijden en pijn kan vergeleken worden met de fysieke dood. Hun zielen doorreizen de Onderwereld keer op keer. Oude ideeën, oude visies en identiteiten sterven. Mythes worden aan diggelen geslagen en nieuwe gecreëerd. Ze herrijzen, net zoals Ishtar-Inanna, zich bewust van hun kwetsbaarheden en de kracht daardoor geschapen.

9.    Assyrische handel tijdens de Midden-Bronstijd

Laten we nu even terugkeren naar de Assyrische handel van en naar de stadstaat Assur tijdens de Midden-Bronstijd. Benevens graan hadden de inwoners van Mesopotamië weinig te bieden. Graan werd wel uitgevoerd maar was te volumineus voor transport per ezelcaravaan over grote afstanden. Assur was een transit centrum. Goederen geïmporteerd van elders werden weer uitgevoerd.

Zoals tin, een belangrijk bestanddeel voor brons (legering van koper en tin). Brons bevat 10 tot 25 % tin. Vele honderden tonnen tin zijn geëxporteerd geweest. Het tin was waarschijnlijk afkomstig uit Afghanistan en verkregen via Elam (het zuidwesten van het huidige Iran). Er bestaan echter vele tin-routes. Het tin werd per ezelcaravaan geëxporteerd naar Anatolië, een belangrijk centrum van de metaalindustrie. De Anatolische wouden leverden overvloedig hout, nodig als brandstof voor de metaalovens.
Andere goederen waren dadels, sesamolie en in het bijzonder ambachtsmaterialen.

Babylonië had een uitgebreide wolindustrie. Stroken wol van 4 bij 4,5 meter die 2 tot 2,5 kg wogen werden met honderden getransporteerd en in Anatolië verkocht voor een prijs die drie maal hoger was dan de aankoopprijs.

Vanuit Anatolië werd zilver en goud geïmporteerd.

Hoewel Anatolië kopermijnen bezit, werd koper niet ingevoerd vanuit Anatolië wegens de hoge transportkosten. De Assyriërs verkozen koper uit het zuiden dat per schip aangevoerd werd.

Ivoor was een zeer kostbaar product, te vergelijken met goud, zilver of amber. Het is afkomstig uit de tanden van nijlpaarden of olifanten, die leefden in Afrika of India. De Assyrische handelaars verkregen het van Phoenicische (Libanese) koopvaarders die handel dreven met het Egyptische koninkrijk, ofwel van koopvaarders uit Magan (het huidige Oman) die handel dreven met India.

Het ivoor werd daarna door de Assyrische handelaars per ezelcaravaan vervoerd naar de karums (handelkolonies).

Vermoedelijk heeft een Mesopotamische kunstenaar het ivoor bewerkt tot de beeltenis van Ishtar. De kunstenaar bevond zich waarschijnlijk ofwel in Mesopotamië ofwel in de karum van Kanesh.

De bewerking van ivoor is een specialiteit op zich. Zoals ieder natuurlijk gegroeid materiaal (bvb hout), is ivoor anisotropisch. ‘Anisotroop’ wil zeggen dat de eigenschappen van het materiaal afhangen van de richting die men in het materiaal kiest.

10.         De Grote Moedergodin en latere godinnen

De Grote Moedergodin was heel populair in vele culturen uit de oudheid. Het is haar taak nieuw leven (mens, dier en plant) geboren te doen worden, waarvan zij uiteindelijk de bron is en de regenererende kracht. Als bron van planten belichaamt ze de Aarde.

Ze is vaak vergezeld van een jonge mannelijke god wiens taak het is het vegetatieve leven opnieuw te wekken in de jaarlijkse cyclus der seizoenen. Hiervoor sterft hij vaak in de herfst en verrijst hij in de lente.

Hieronder een niet-exhaustieve opsomming van het optreden van de Grote Moedergodin:

• Op Malta, tijdens de megalithen-cultus, prehistorisch: de zwaarlijvige moeder gekleed in een geplooide rok. Bijvoorbeeld het kolossale beeld (2 m hoog) bij de megalithische tempels van Tarxien en de kleine liggende figuur uit het ondergrondse heiligdom Hypogeum.

• Op Kreta, tijdens de Bronstijd: De Grote Minoïsche Moedergodin, met als symbolen de dubbele bijl en de duif, meesteres van bomen en bergen, beschermvrouwe van de wilde dieren. Tesamen met haar jeugdige mannelijke partner belichaamde zij het levenwekkende beginsel in de natuur en de mens. In beeldjes van klei en porselein is ze voorgesteld met uitgestrekte of opgeheven armen, omringd door slangen die ze soms vasthield, gekleed in een rok met stroken en een hoge kroon op het hoofd.

• Bij de Soemeriërs: Inanna, liefdes-, moeder- en krijgsgodin
• Bij de Assyriërs en de Babyloniërs: Ishtar, liefdes-, moeder- en krijgsgodin

• Bij de Canaanieten en de Hebreeuwers: opsplitsing van de functies over twee godinnen:
  • Asherah godin van levenskracht
  • Astarte godin van de oorlog en van ongebreidelde wellust.

• Bij de Hettieten: opsplitsing van de functies over twee godinnen:
  • Kubaba, de Moedergodin (Later wordt deze godin Cybebe bij de Phrygiërs en Cybele bij de Romeinen).
  • Wurusemu, de ZonneGodin van Arinna, koningin van Hemel en Aarde, beschermgodin van de Hettietische koningen & koninginnen. Ze is een krijgsgodin geassociëerd met Hettietische militaire overwinning.

• Bij de Oude Egyptenaren: opsplitsing van de functies over meerdere godinnen:
  • Isis, gemalin van Osiris. Osiris is god van de vegetatie, vooral het graan, en van de Nijl. Osiris wordt door zijn broer Seth aangevallen en gedood. Nadat Isis, die de toverkunst machtig is, zich door haar dode echtgenoot heeft laten bevruchten, begraaft zij hem. Ze baart een zoon, Horus. Door een godsgericht wordt Horus in de rechten van zijn vader geplaatst en hij wreekt diens dood. Osiris wordt weer levend. Als vergoeding voor het verlies van zijn aards rijk, verkrijgt hij de heerschappij over de dodenwereld. Horus wordt de hemel- en koningsgod.
  • Hathor, dochter van Re (zonnegod), echtgenote van Horus, beschermgodin van koninginnen en waakster over alle vrouwelijke bezigheden. Haar cultus is vrolijk en gaat vergezeld van muziek en dans.
  • Sachmet, in leeuwegestalte, Bastet, kattegodin, en Moet, in de gedaante van een gier.

• Bij de Oude Grieken: opsplitsing van de functies over meerdere godinnen:
  • Gaea, de oorspronkelijke moeder-aarde godin, vermoedelijk uit de neolithische tijd.
  • Rhea, gemalin van de titaan Cronus, die zijn kinderen opat. Om dit te beletten misleidde Rhea Cronus door hem een rots te laten inslikken, en redde zo haar zoon Zeus.
  • Hera, godin van de vrouwen en van het huwelijk, gemalin van Zeus.
  • Artemis, maagdelijke godin van reinheid, van de wilde natuur en de jacht. Helpt vrouwen bij het baren.
  • Aphrodite, godin van de hartstochtelijke liefde en schoonheid.
  • Athena, kuise godin van de krijgskunst en de wijsheid, handwerk en kunst.
  • Demeter, de aarde-moeder-godin, wier dochter Kore (Persefone) het koren-meisje is, belichaming van het rijpe graan dat jaarlijks wordt geoogst. Persefone werd geschaakt door Hades, god van de Onderwereld. Er wordt een compromis bereikt waarbij Persefone gedurende 6 maanden van het jaar (zomer) bij Demeter verblijft, en de andere 6 maanden (winter) in de Onderwereld, periode gedurende dewelke Demeter de vruchtbaarheid van de aarde ontneemt.
  • Hecate, godin van de transitie. Bewaakster van deurgaten, doorgangen, bruggen, oversteekplaatsen en kruispunten, spirituele gids voor de ingewijde en de zoekende die durft te passeren tussen de werelden. Aangezien oversteken gevaarlijk is, wordt ze gevreesd uit associatie. Ze waakt over geboorte en sterven. Ze is schutsgodin van vroedvrouwen en genezers. Ze wordt afgebeeld als een jonge vrouw met drie lichamen, rug tegen rug, en toortsen vasthoudend, zodat ze in alle richtingen kan kijken. Ze kan door duisternis zien, visioenen brengen, het verleden oproepen en de toekomst voorspellen. Ze wordt dus geassocieerd met waarzeggerij. Ze regeert over wat buiten ons normale waarnemingsvermogen is: intuitie, dromen, gefluister, visioenen. Als we Hecate in ere houden, dan zal ze ons begeleiden gedurende de meest moeilijke en traumatische veranderingen die we kennen, zoals geboorte, initiatie en dood.
    Ze onthult aan Demeter de waarheid over de verdwijning van Persefone en samen gaan ze Persefone redden uit de Onderwereld.
    Later werd enkel de donkere kant van Hecate onthouden. Men schilderde ze dan af als een oude heks, een koningin der heksen die in de Onderwereld woont. ’s Nachts bij nieuwe maan dwaalt ze dan rond in het gezelschap van te vroeg gestorven zielen, onbegraven lichamen en hellehonden.

• Bij de Romeinen: opsplitsing van de functies over meerdere godinnen:
  • Tellus, ook wel Terra Mater genoemd. Godin van de wasdom en de vegetatie, de meesteres van al het levende (vooral van de wilde dieren), die leven schenkt en de doden ontvangt.
  • Maia, godin van groei en bloemen. Haar maand is mei.
  • Ops, godin van de oogst, het zaaien en het maaien.
  • Juno, godin van de vrouwen en van het huwelijk, gemalin van Jupiter.
  • Vesta, godin van de huiselijke haard. Ze speelt ook in de staatscultus een belangrijke rol. In haar ronde tempel op het Forum van Rome werd het altijd brandende vuur door de zes Vestaalse maagden verzorgd.
  • Ceres, geïdentificeerd met de Griekse Demeter. Haar dochter is Proserpine, geïdentificeerd met de Griekse Persefone.
  • Diana, maangodin, jachtgodin, beschermster van de vrouwen, schenkt vruchtbaarheid.
  • Venus, godin van liefde en schoonheid.
  • Minerva, godin van wijsheid, kunst, ambacht en weven

Vele attributen van de Maagd Maria maken van haar het Christelijke equivalent van de Grote Moeder Godin, in het bijzonder door haar grote welwillendheid, in haar dubbele rol als moeder en maagd, en in haar zoon, die God is en die sterft en verrijst.

Vele godheden werden bepaald door politieke verovering alsook door culturele en economische uitwisseling.

In plaatsen waar verschillende culturen op verschillende tijdstippen de bovenhand hebben, vinden we overgangen tussen goden met overeenkomstige functies. De goden van de overwinnaars nemen functies en titels over van de goden van overwonnen culturen. Indien de overwinnaars mild zijn, kunnen de goden van de overwonnenen beschouwd worden als lokale manifestaties van de goden der overwinnaars.

Een typisch voorbeeld van dergelijke overgangen vinden we in de belangrijke havenstad Ephese, aan de Anatolische westkust:

• Tijdens de Luwische periode (Late Bronstijd) vereerde men er de moedergodin Kubaba/Cybele
• Tijdens de Griekse en Romeinse periode vereerde men er de jachtgodin Artemis (Ze woonde er in de Tempel van Artemis, één van de 7 wereldwonderen uit de oudheid)
• Tijdens de Byzantijnse periode vereerde men er Moeder Maria, die er zou gewoond hebben na Christus’ dood en verrijzenis.

11.         Lilith

In het Hebreeuwse boek, de Talmud, dat uitleg verschaft bij de ‘mondelinge Torah’, wordt Lilith beschreven als Adam’s eerste vrouw, die weigert onder hem te liggen tijdens de geslachtsgemeenschap, en onderworpen te zijn aan hem. Wanneer Adam klaagt bij Yahweh, krijgt hij een nieuwe partner, Eva, die geschapen is uit Adam’s lichaam (en dus niet ‘gelijk’).

Lilith gaat Yahweh bezoeken en door een list bekomt ze dat hij aan haar zijn geheime naam verklapt, de naam die hem zijn macht verleent (noteer de parallellen met Inanna en Isis). Nu ze macht heeft over hem, eist ze dat hij haar vleugels geeft, en dan vliegt ze uit Eden weg.

In latere Hebreeuwse overleveringen wordt ze afgebeeld als een verleidelijke, sexueel ongeremde demon en steler van kinderen. In deze vorm heeft ze als bijnaam ‘nachtuil’ of ‘krijs-uil’.

Baring en Cashford suggereren dat haar naam kan afgeleid zijn van het Akkadische kilili, een bijnaam voor Inanna en Ishtar in hun gedaante als ‘Goddelijke Dame Uil’.

12.         Matriarchaat

Men definieert matriarchie als familiale en politieke regering door vrouwen.

De cultus van de Grote Moedergodin in de prehistorie is manifest in de megalithische tempels van Malta, de Grote Minoïsche Moeder op Kreta, en de vele Venusbeeldjes die overal ter wereld gevonden zijn. Later vinden we de neerslag van de moedergodin in de eerste geschreven mythen en sagen (Mesopotamië, Egypte, Griekenland, etc). Nadien evolueert het pantheon snel naar een mannelijke Hemelgod en een vrouwelijke Moedergodin die evenwaardig zijn, en nog later naar één dominante mannelijke God die de plak zwaait over ondergeschikte Goden en Godinnen. Sommigen vinden hierin een aanwijzing voor het bestaan van matriarchale samenlevingen in de prehistorie. Er bestaat hiervoor echter geen bewijs.

Uit de geschiedenis van het Oud-Assyrische rijk, samengesteld op basis van de Kültepe kleitabletten, blijkt dat dit een patriarchale samenleving was.

Het feit dat de man domineert in alle ons gekende samenlevingen is nochtans niet natuurlijk of biologisch bepaald, aangezien de vorm en de redenen gegeven voor patriarchie verschillen van cultuur tot cultuur. Door studie van de verschillende manieren waarop mannelijke dominantie georganiseerd en verantwoord wordt, hebben anthropologen besloten dat het cultureel opgebouwd is.

De evolutie naar patriarchale samenlevingen kan bijvoorbeeld te maken hebben met de ontwikkeling van een landbouwersmaatschappij waarbij de landbewerkingstaken, vaak toegewezen aan de man (cfr de jonge vegetatieve god), aan belang winnen. Het kan ook te maken hebben met de ontplooiing van handel over grotere afstanden, met complexere politieke structuren ter beheer van de groeiende stadstaten, of met een groei van de militaire macht ter stabilisering van koninkrijken. De fysiek en/of geestelijk vermoeiende taken worden namelijk eerder aan de man toegewezen, om het moederschap te beschermen en alzo de nakroost veilig te stellen. Deze taakverdeling uit overlevingsdrang zal nog meer in voege zijn wanneer de gemeenschap onder druk komt te staan door uitwendige oorzaken. Bijvoorbeeld door een wijziging in het klimaat of door competetie tussen naburige gemeenschappen ter aanwending van natuurlijke rijkdommen.

In de Griekse mythologie vinden we de Amazones terug. De Amazones worden beschreven als zelfstandige vrouwenstammen die instaan voor de eigen organisatie, verdediging en zelfs oorlogsvoering. Volgens de mythes hebben archaïsche Grieken en Ionische kolonisatoren strijd geleverd met de Amazones. De Amazones zouden bestaan hebben in Anatolië en omringende gebieden. Recente archeologische vondsten in Rusland wijzen op het bestaan van vrouwelijke strijders. Men zou de Amazones kunnen beschouwen als matriarchale gemeenschappen. Of de Amazones volwaardige matriarchale gemeenschappen waren kan in twijfel getrokken worden, aangezien ze geen mannen toelieten in hun gemeenschap zelf en voor hun voortbestaan afhingen van bevruchting door mannen die buiten hun gemeenschap leefden.

13.         Verschuiving van mythes & legendes naar het westen

De antieke schrijver Diodorus van Sicilië vertelt dat Libië de eerste Amazones zou gekend hebben, van waaruit ze dan migreerden naar Anatolië. Deze bewering dient echter gezien te worden in het licht van de verschuiving van mythes en legendes naar het westen toe, naarmate het overheersende volk opschoof naar het westen. De Romeinen namen voor een deel de mythes en legendes van de Grieken over, die ze op hun beurt voor een deel hadden overgenomen van de Kretenzers en de Anatoliërs (Luwieten, Hettieten, Hurrieten), en de Anatoliërs van de Mesopotamiërs en de Egyptenaren. Tijdens het proces van overname werden persoons- en plaatsnamen in de mythes getransformeerd om beter te passen bij de eigen persoons- en plaatsnamen, dichter bij ‘huis’.

Een mooi voorbeeld hiervan is te vinden in de Griekse mythes die betrekking hebben op de opeenvolging van opperste goden: Uranus -> Chronus -> Zeus. Er zijn bijna identieke mythes gevonden op kleitabletten bij de Hurrieten en de Hettieten. Daar is de opeenvolging: Anu -> Kumarbis -> Teshub. De parallellen in de mythes zijn zo sterk dat het buiten kijf staat dat de Griekse mythes in dit geval afgeleid zijn van de oudere Hurrietische/Hettietische mythes.

Een ander voorbeeld is het verhaal van Atlantis, neergeschreven door de gerespecteerde Griekse filosoof Plato (5de – 4de eeuw vòòr Christus). Eeuwenlang hebben onderzoekers zich stukgebeten op de vraag welke de reële bronnen waren achter het Atlantis verhaal. In 1995 heeft de Britse historicus en archeoloog Peter James een boek geschreven ‘The Sunken Kingdom – The Atlantis mystery solved’ (zie Referenties hieronder) waarin hij een zeer plausibele verklaring geeft. Zoals Plato zelf vermeldt, heeft hij zich gebaseerd op nota’s van zijn voorvader Solon (6de eeuw vòòr Christus), gereputeerd Grieks politicus en handelaar, die het verhaal zelf hoorde vertellen tijdens één van zijn reizen, volgens Plato in Egypte. Solon reisde echter ook naar andere streken bijvoorbeeld naar Lydië, een koninkrijk in West-Anatolië, met Sardis als hoofdstad. Solon vertoefde er aan het hof van de immens rijke koning Croessus waar ook de verhalenverteller Aesopus verbleef. Heel waarschijnlijk heeft Solon daar het oorspronkelijke verhaal opgestoken, namelijk het verhaal van de legendarische koning Tantalus, die regeerde over een uitgestrekt rijk met als hoofdstad Tantalis. Uit de Griekse mythologie weten we dat koning Tantalus door Zeus gestraft werd voor zijn hoogmoed. Zijn stad Tantalis werd getroffen door een aardbeving en door overstroming. Tantalis lag ongeveer 30 km ten westen van Sardis, vlak bij de Sipylus berg. Op de Sipylus berg vindt men vandaag nog steeds een afgodsbeeld in Hettietische stijl, van 6 meter hoog, uit de rots gehouwen, dat de Moedergodin Kubaba/Cybele voorstelt. Tevens vindt men er de restanten van een acropolis, de ‘Troon van Pelops’ (zoon van Tantalus), het graf van koning Tantalus, en een natuurlijke rotsformatie ‘Niobe’ (dochter van Tantalus).

De generieke overeenkomsten tussen de mythes rond Tantalus en de mythes rond Atlas, maken dat Tantalus gezien moet worden als de Lydische (en oudere) versie van de Griekse Atlas. Dus kan Atlantis, stad van Atlas, geïdentificeerd worden met Tantalis, stad van Tantalus.

Solon vatte, na het horen van het Lydische verhaal van de verzonken stad Tantalis, het plan op er een Grieks gedicht over te maken. Hij vergriekste daarbij de namen van plaatsen en figuren in zijn notities: Tantalis werd Atlantis en Tantalus werd Atlas.

Hij verplaatste ook Atlantis ver naar het westen toe, in de toen nog mysterieuze grote zee ten westen van de Middellandse Zee. Die grote zee was ook het ballingsoord van de titaan Atlas, nadat deze door Zeus gestraft was. Het oorspronkelijke thuisland van Atlas was Azië.

De legendarische koning Tantalus was waarschijnlijk een machtige heerser over het Luwietische rijk, circa 1350 vòòr Christus. Kleitabletten gevonden in Hattusas, hoofdstad van de Hettieten in centraal Anatolië, spreken van een westelijke rebelse vazalstaat, met als hoofdstad ‘Zippasla’. Vergelijk met ‘Sipylus’ berg!

Je kan hierover meer lezen in dit bericht: Het Atlantis mysterie ontsluierd.

14.         Wortels van Jodendom, Christendom en Islam

De oude heidense godsdiensten van het Midden-Oosten, Nabije-Oosten en Egypte deelden gemeenschappelijke concepten. Door opeenvolgende veroveringen en uitwisselingen versmolten goden met gelijkaardige functies. Er was een graduele overgang naar geloof in slechts één god. Uit de wortels van deze oude heidense godsdiensten ontwikkelden zich tenslotte drie van de belangrijkste wereldgodsdiensten: Jodendom, Christendom en Islam.

We kunnen dit illustreren voor het Christendom.

• In Mesopotamië was het geloof in een welwillende moedergodin vergezeld door een jonge vegetatieve god die sterft en verrijst wijdverbreid. Dit concept vinden we terug in Moeder Maria, moeder van de jonge God Christus, die sterft en verrijst.
• De Babylonische en Assyrische koning was de vertegenwoordiger van de goden op Aarde. Hij vertegenwoordigde echter ook zijn volk bij de goden. Indien hij zondigde, werd het gehele land door ongeluk getroffen. Door een symbolisch lijden op het nieuwjaarsfeest, droeg hij als plaatsvervanger de zonden van het volk en werd beschouwd als losgeld voor de mensen. Dit concept vinden we terug bij Christus die de zonden van de mensen op zich neemt, ervoor lijdt en sterft. We vinden het ook terug in het Onze Vader: ‘Heer, verlos ons van onze zonden’.
• Bij de Hettieten duikt voor het eerst het gevoel van menselijkheid op. Alle handelingen van de Hettietische heersers zijn doordrongen van een groot moreel bewustzijn. De Hettieten erkennen dat de mens geneigd is om slechte daden te stellen. De mensheid is in se zondig. Dit erkennen leidt tot het bewustzijn van de menselijke toestand, tot het vergeven eerder dan tot straffen. Dit concept vinden we terug bij Christus: ‘Ik vergeef u voor uw zonden’; ‘Als iemand u slaat op uw linkerwang, biedt dan uw rechterwang aan’.
• In Egypte probeerde de farao Echnaton een monotheïstische religie in te voeren, waarbij de Zonneschijf Aton de enige God was. Uit deze unieke periode zijn hymnes aan de Zonneschijf bekend.
  In de bijbel vinden we een dergelijke hymne bijna letterlijk terug namelijk psalm 104. ‘Zonneschijf’ of ‘Aton’ is er vervangen door ‘God’.
• Veel oude vruchtbaarheidsrituelen zijn in aangepaste vormen tot in de moderne tijd blijven bestaan. De meipaaldans vindt zijn oorsprong in lenterituelen die de fallus verheerlijken.

15.         Referenties

• Het boek ‘De Godsdiensten der volken, deel 1 en 2’ van Helmer Ringgren en Ake V. Ström, 1963, uitgeverij Het Spectrum
• Het boek ‘Godsdienst in de prehistorie’ van E.O.James, 1963, uitgeverij Het Spectrum
• Het boek ‘Malta een archaeologisch paradijs’ van A. Bonanno, 1996, uitgeverij M.J. Publications Ltd.
• Het boek ‘Les religions du Proche-Orient asiatique: Babyloniens – Ougaritiques – Hittites’ van R. Labat, A. Caquot, M. Sznycer, M. Vieyra.
• Het boek ‘Een vluchtige blik op de geschiedenis van Oman’ van Dr. Mohammed Saber Arab, 2000, uitgegeven door het Ministerie van Informatie van het Sultanaat Oman
• Het boek ‘The Sunken Kingdom – The Atlantis mysterie solved’ van Peter James, 1995, uitgeverij Pimlico
• https://www.infoplease.com/encyclopedia/religion/other/general/fertility-rites
• https://www.infoplease.com/encyclopedia/religion/ancient/info/great-mother-goddess
• https://nl.wikipedia.org/wiki/Inanna
• https://en.wikipedia.org/wiki/Magic_(supernatural)
• https://en.wikipedia.org/wiki/Wiccaning
• https://en.wikipedia.org/wiki/Shamanism
• https://www.britannica.com/topic/witchcraft

Theo‑Herbots dankt u uit de grond van zijn hart voor uw inschrijving. 

Echt waar… dit betekent meer dan zomaar een naam op een lijst. Het betekent vertrouwen. Verbondenheid. Een stukje warmte dat jij met ons wil delen.

En geloof me… je zal er geen spijt van krijgen. Elke nieuwsbrief wordt met zorg, liefde en een vleugje Tiense ziel samengesteld — alsof ik hem persoonlijk bij jou in de brievenbus kom steken 💌✨

Vergeet niet om na je inschrijving even in je inbox te kijken. Klik daar op de bevestigingslink, zodat je inschrijving helemaal in orde is. Deze extra stap is speciaal ingebouwd om jou te beschermen tegen spam 💛✨

📬 Tip: Kijk ook even in je spambox, soms verstopt het mailtje zich daar.

Met jouw inschrijving geef je jezelf een klein cadeautje: een moment van verbinding, verhalen, foto’s, nostalgie en groeten uit Tienen die je hart raken. Elke nieuwsbrief is een beetje alsof we samen aan tafel zitten met een tas koffie ☕💛 — warm, eerlijk, menselijk.

Wanneer je hieronder via Categorieën binnenstapt, ⬇️⬇️⬇️

kom je terecht op een plek waar mijn levenswerk samenkomt. Druk je erop, dan zie je eerst een warme inleiding tot die categorie… en daarna alle blogberichten die ik in die rubriek met liefde, tijd en ziel heb opgebouwd.

Het is meer dan een menu. Het is een reis door mijn verhalen, mijn foto’s, mijn herinneringen, mijn inzichten — alles wat ik door de jaren heen heb gedeeld met wie hier graag vertoeft.

Onder de flachcounter staan de gerelateerde berichten — ideaal om verder te bladeren door ons warme verhaalarchief. 😊

Elke categorie is een klein universum:

soms nostalgisch, soms speels, soms diepgaand, soms puur praktisch… maar altijd met dezelfde bedoeling: iemand raken, iemand helpen, iemand laten glimlachen.

En hoe verder je klikt, hoe meer je ontdekt. Want achter elke titel schuilt een stukje van mijn leven, een moment dat ik wilde bewaren, een gedachte die ik wilde delen, een gevoel dat ik niet wilde laten verdwijnen.

🌟 Een Groeiende Bibliotheek van Wijsheid

Met elke nieuwe publicatie bouw ik verder aan een plek waar lezers kunnen thuiskomen. Een plek waar voeding, energie en emotie elkaar ontmoeten — en waar ik U begeleidt met zachtheid, humor en authenticiteit 💛🌳

Dit is mijn digitale thuis. Een plek waar verhalen ademen en herinneringen zachtjes fluisteren. En jij? Jij bent altijd welkom. Mijn deur staat open, mijn hart ook.

om binnen te komen, rond te kijken, te lezen, te voelen… en misschien zelfs iets mee te nemen dat jouw dag een beetje mooier maakt.

Klik dan op “See More” in de FagCounter hieronder en ontdek wat er écht achter onze actie schuilgaat. Je zult versteld staan van de kracht van verbondenheid, kunst en verhaal!

Statistieken liegen niet: In de tool die ik hiervoor gebruik worden de cijfers om de 10 minuten automatisch aangepast

Ik heb deze tool hieronder pas begin maart 2022 toegevoegd.

Daardoor worden de statistieken ook slechts vanaf die datum weergegeven, terwijl ik in werkelijkheid al meer dan 12 jaar actief aan het bloggen ben. De cijfers tonen dus maar een deel van het verhaal — mijn blogreis begon vele jaren eerder en omvat een veel rijkere geschiedenis.

✨ Hou je van onze berichten?

Onze community groeit elke dag, en dat is dankzij jou 💛 Jouw aanwezigheid, jouw klik, jouw glimlach achter het scherm… dat maakt onze digitale thuis zoveel mooier.

🌟 Wil je dat we onze berichten nóg beter maken?

We doen elke dag ons best om warmte, inspiratie en kleine gelukjes te brengen. Maar… jij kan ons helpen om ze nog sterker, mooier en persoonlijker te maken. Jouw stem telt. Jouw mening maakt het verschil. Samen bouwen we aan een plek waar verhalen ademen en herinneringen fluisteren.

🤝 Hoe kan jij helpen?

Heel eenvoudig — en volledig op jouw tempo. Via de link hieronder ontdek je verschillende manieren waarop jij ons kan ondersteunen: 💬 feedback geven 📸 foto’s of verhalen delen 🔔 je inschrijven op de nieuwsbrief ❤️ onze berichten liken of delen 🌈 of gewoon even laten weten wat je ervan vindt

Elke kleine actie is een groot gebaar voor ons.

🔗 Ontdek hoe jij kan bijdragen

Klik op de link hieronder en verken hoe jij onze warme community mee kan laten groeien. Samen maken we van deze digitale thuis een plek waar iedereen zich welkom voelt. ✨

🌟 Samen Bouwen aan een Warmere Blog

Deze blog is veel meer dan een verzameling berichten. Het is een levend dagboek , een plek waar verhalen, recepten, foto’s, herinneringen en lokale warmte samenkomen. Elke bijdrage — groot of klein — helpt om:

Verneem meer KLIK ➡️HIER ✅

❤️ SUPPORT MIJN WERK

Share on Social Media